85. rocznica zbrodni w Jedwabnem: uroczystości i protesty skrajnej prawicy
W Jedwabnem na Podlasiu odbyły się uroczystości upamiętniające 85. rocznicę masowego mordu Żydów, do którego doszło 10 lipca 1941 roku. Obchody zakłóciły działania skrajnie prawicowych środowisk kwestionujących odpowiedzialność części Polaków za tę zbrodnię.
10 lipca 2026 roku w Jedwabnem uczczono pamięć ofiar pogromu z 1941 roku. 85 lat temu polska ludność zamordowała tu w bestialski sposób co najmniej 300 Żydów, paląc ich żywcem w stodole. Instytut Pamięci Narodowej (IPN) ustalił, że zbrodni dokonano wprawdzie z niemieckiej inspiracji, jednak „rolę decydującą” odegrali Polacy, a w mordzie uczestniczyło co najmniej około czterdziestu osób.
Uroczystości, zorganizowane przez Gminę Wyznaniową Żydowską, zgromadziły przedstawicieli władz państwowych, Kościoła oraz społeczności żydowskiej. Wśród obecnych był naczelny rabin Polski Michael Schudrich, który zainicjował modlitwę słowami: „Jesteśmy tutaj, by modlić się, jesteśmy tutaj, by żałować. Najważniejsze jest to, że robimy to razem”. Obecni byli również marszałek Sejmu Włodzimierz Czarzasty oraz marszałek Senatu Małgorzata Kidawa-Błońska.
Kwestionowanie historii i protesty
Równolegle do oficjalnych obchodów, w pobliżu miejsca ceremonii, trwały akcje środowisk skrajnie prawicowych, w tym Konfederacji Korony Polskiej oraz Grzegorza Brauna. Osoby te rozstawiły transparenty z hasłami antysemickimi oraz namioty Ruchu Obrony Granic. Środowiska te kwestionują udział Polaków w zbrodni, próbując reinterpretować wydarzenia z 1941 roku.
Sekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Zagranicznych, wicepremier Radosław Sikorski, odnosząc się do rocznicy, napisał, iż „dziś rocznica mordu w Jedwabnem, jutro „krwawej niedzieli” podczas Rzezi Wołyńskiej. Niech każdy naród zrobi swój rachunek sumienia tak, aby zbrodnie przeszłości już nigdy się nie powtórzyły”. Na jego słowa zareagował ambasador Stanów Zjednoczonych w Polsce Tom Rose, zaznaczając, że „makabra w Jedwabnem była w Polsce „wyjątkiem”, a nie regułą w okupowanej Polsce, ponieważ większość Polaków była porządnymi, bogobojnymi ludźmi, którzy nie chcieli odstąpić od moralnych przykazań odróżniających dobro od zła”.
Niejasności w liczbie ofiar
Instytut Pamięci Narodowej podaje, że spalono co najmniej 300 osób „płci obojga, w różnym wieku”, a kolejne co najmniej 40 zabito wcześniej. W związku z przerwaną ekshumacją, pełne ustalenie precyzyjnej liczby ofiar nie jest możliwe. W różnych źródłach pojawiają się rozbieżności, niektóre szacunki prokuratorskie z początku XXI wieku wskazywały na co najmniej 340 zamordowanych, inne na wyższe liczby.