Debata w Sejmie nad nowelizacją ustawy o IPN: UPA i zbrodnie banderowskie

3 lipca w Sejmie odbyło się pierwsze czytanie projektu nowelizacji ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej, przygotowanego przez prezydenta. Głosowanie w sprawie dalszego procedowania projektu zaplanowano na posiedzenie w dniach 15-17 lipca.

Nowelizacja ma na celu doprecyzowanie odpowiedzialności za zbrodnie popełnione na Polakach w czasie II wojny światowej. Obecne przepisy mówią ogólnie o „zbrodniach ukraińskich nacjonalistów i członków ukraińskich formacji kolaborujących z Trzecią Rzeszą Niemiecką”. Projekt prezydencki zmienia to na „zbrodnie członków i współpracowników Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów frakcji Bandery i Ukraińskiej Armii Powstańczej oraz innych ukraińskich formacji kolaborujących z Trzecią Rzeszą Niemiecką”. Wprowadza także nową definicję „zbrodni banderowskich”, obejmującą ludobójstwo dokonane na terenie II RP w latach 1943-1945.

Różne stanowiska w debacie

Podczas debaty Zbigniew Bogucki, szef Kancelarii Prezydenta RP, podkreślił, że projekt jest oczekiwany przez rodziny kresowe od wielu lat. Stwierdził, że zwłoka w procedowaniu ustawy wynikała z „braku woli politycznej” i że konieczne jest nazwanie wydarzeń z Wołynia i Małopolski Wschodniej ludobójstwem. Zaznaczył, że projekt nie jest skierowany przeciwko Ukrainie, lecz przeciwko zbrodniarzom.

Poseł Przemysław Czarnek w swoim wystąpieniu porównał ideologię OUN-B do nazizmu, cytując fragmenty z „Ukraińskiej doktryny wojennej”, które mówiły o bezlitosnej walce i oczyszczaniu Ukrainy z obcych elementów. Konkludował, że takie ideologie są „nazizmem w czystej postaci”.

Obawy o konstytucyjność i stosunki polsko-ukraińskie

Nie wszyscy posłowie podzielają entuzjazm wobec projektu. Posłanka Katarzyna Królak z Koalicji Obywatelskiej zwróciła uwagę, że „skłócanie Polaków i Ukraińców służy tylko Rosji”. Podkreśliła również, że w jej klubie nie ma nikogo, kto nie uważałby, że na Wołyniu doszło do ludobójstwa.

Jarosław Sachajko z Konfederacji ostrzegał przed możliwymi konsekwencjami niedoprecyzowanych przepisów, sugerując, że mogą one zostać uznane za niekonstytucyjne przez Trybunał Konstytucyjny. Pytał również, czy rząd planuje podjąć rozmowy ze stroną ukraińską w celu wspólnego potępienia zbrodni OUN-UPA, co mogłoby stanowić podstawę do pojednania i zapobiegłoby wykorzystywaniu tej tragedii przez Rosję do skłócania narodów. Nowelizacja wprowadza również penalizację za propagowanie ideologii OUN-B i UPA, obok innych ideologii totalitarnych.