Marsz Pamięci upamiętni kobiety warszawskiego getta w 84. rocznicę deportacji

Marsz Pamięci rozpocznie się o godzinie 18:00 pod pomnikiem Umschlagplatz przy ulicy Stawki w Warszawie. Tradycyjnie, uczestnicy przejdą ulicami Muranowa, aby oddać hołd ofiarom niemieckich zbrodni.

Tegoroczna edycja wydarzenia koncentruje się na roli kobiet w getcie warszawskim. Były one nie tylko strażniczkami ognisk domowych, ale także filarami życia społecznego i kulturalnego w ekstremalnie trudnych warunkach okupacji. Ich historie często pozostawały w cieniu szerszych narracji o Holokauście, dlatego marsz ma na celu wydobycie ich z zapomnienia i podkreślenie ich niezłomności.

Program wydarzenia

Podczas Marszu Pamięci zaplanowano kilka elementów artystycznych i upamiętniających. Na skwerze im. Racheli Auerbach nastąpi inauguracja instalacji artystycznej Zuzanny Hertzberg, przygotowanej specjalnie na tę okazję. Odbędzie się również performatywne czytanie fragmentów tekstów Cecylii Słapakowej, w tym jej opracowania „Kobieta żydowska w Warszawie od września 1939 r. do chwili bieżącej”. Całość dopełni występ muzyczny w wykonaniu Ani Karpowicz.

Kontekst historyczny i symbolika

Data marszu, 22 lipca, ma głębokie znaczenie historyczne. Tego dnia w 1942 roku Niemcy rozpoczęli Wielką Akcję Deportacyjną, która doprowadziła do wywiezienia z warszawskiego getta do Treblinki prawie 300 tysięcy Żydów. W ciągu zaledwie kilku tygodni osoby te zostały zamordowane w obozie zagłady. Po zakończeniu akcji w getcie pozostało około 60 tysięcy Żydów, z których większość zginęła po stłumieniu powstania w 1943 roku.

Władze niemieckie maskowały swoje prawdziwe intencje, rozpowszechniając fałszywe informacje o rzekomym transporcie Żydów do pracy na wschodzie. Na ulicach getta pojawiły się plakaty z kłamliwymi obwieszczeniami, a deportowanym pozwolono zabrać 15 kg bagażu i zapas żywności. Na Umschlagplatzu, dawnej bocznicy kolejowej przy ulicy Stawki, osoby te były brutalnie ładowane do krytych wagonów towarowych, przeznaczonych do przewozu bydła. W każdym wagonie, na około 30 metrach kwadratowych, stłoczonych było po sto osób. Wielu z nich nie przeżyło nawet czterogodzinnej podróży do Treblinki z powodu braku powietrza. Tylko pierwszego dnia akcji deportowano ponad 6 tysięcy osób, a w kolejnych dniach liczba ta wzrosła do 10 tysięcy dziennie. Adam Czerniaków, przewodniczący warszawskiego Judenratu, świadomy faktycznego celu deportacji, popełnił samobójstwo dzień po jej rozpoczęciu.

Dodatkowo, tegoroczne obchody przypadają w wigilię święta Tisza be-Aw, dnia żałoby w tradycji żydowskiej, upamiętniającego największe katastrofy narodowe. Zbieżność dat 22 lipca 1942 roku i Tisza be-Aw symbolizuje tragiczny wymiar akcji. Organizatorzy podkreślają, że uczestnictwo w Marszu Pamięci jest wspólnym świadectwem, że próba wymazania zbrodni Zagłady i pamięci o jej ofiarach nie powiodła się.