Napięcia dyplomatyczne między Polską a Ukrainą po decyzji o odebraniu Orderu Orła Białego

Decyzja polskiego prezydenta Karola Nawrockiego z 17 czerwca 2026 roku o odebraniu Orderu Orła Białego prezydentowi Ukrainy Wołodymyrowi Zełenskiemu wywołała znaczące napięcie w stosunkach polsko-ukraińskich. Podłożem tej bezprecedensowej decyzji było uhonorowanie przez Zełenskiego jednej z jednostek Sił Zbrojnych Ukrainy nazwą "Bohaterów UPA".

Order Orła Białego został przyznany Wołodymyrowi Zełenskiemu w kwietniu 2023 roku przez ówczesnego prezydenta Andrzeja Dudę, w uznaniu zasług w pogłębianiu relacji polsko-ukraińskich oraz za obronę demokracji i bezpieczeństwa w Europie. To najwyższe polskie odznaczenie, ustanowione w 1705 roku, miało symbolizować zaufanie i współpracę między narodami.

Reakcje po decyzji

Wołodymyr Zełenski niezwłocznie odpowiedział na decyzję, oświadczając 18 czerwca 2026 roku, że odesłał Order Orła Białego do Polski. W swoim oświadczeniu podkreślił, że Ukraina jest wdzięczna narodowi polskiemu za wsparcie i współpracę w walce o niezależność od Rosji. Zaznaczył również, że Order, który otrzymał, w jego przekonaniu był przeznaczony dla ukraińskiego społeczeństwa i armii, a Ukraina pozostanie otwarta na współpracę z Polską w celu uniknięcia sprzecznych interpretacji trudnej przeszłości.

Prezydent Nawrocki, uzasadniając swoją decyzję podczas obchodów Narodowego Dnia Powstań Śląskich, stwierdził, że "próg bólu został przekroczony". Podkreślił, że choć Polska rozumie walkę o niepodległość i zagrożenie rosyjskie, to honorowanie UPA jest nieakceptowalne, ze względu na historyczne zbrodnie, które są postrzegane w Polsce jako bolesne. Nawrocki zapewnił jednocześnie, że decyzja nie jest wymierzona w naród ukraiński i nie zmienia strategicznego kierunku polskiej polityki bezpieczeństwa ani wsparcia Ukrainy w walce z Rosją.

Fala zwrotów orderów

Decyzja polskiego prezydenta wywołała łańcuch reakcji również po stronie ukraińskiej. Kilku obecnych i byłych prominentnych polityków Ukrainy zrzekło się swoich polskich odznaczeń. Wśród nich znaleźli się szef Biura Prezydenta Ukrainy Kyryło Budanow, jego zastępca Ihor Żowkwa oraz ambasador Ukrainy w Polsce Wasyl Bodnar, a także szef ukraińskiej dyplomacji Andrij Sybiha. Ich zdaniem, pozbawienie Zełenskiego Orderu to "strategiczny błąd", który może przynieść korzyść Rosji.

Do grona zrzekających się odznaczeń dołączyli także byli prezydenci Ukrainy: Leonid Kuczma, Wiktor Juszczenko i Petro Poroszenko. Leonid Kuczma, odznaczony w 1997 roku, podkreślił w swoim oświadczeniu, że nie ma innego wyjścia, czując się zobowiązanym do budowania przyjaznych relacji z Polską, ale jednocześnie podkreślając, że "Ukraina nie podjęła walki z Rosją [...] po to, aby dziś inne państwa dyktowały nam naszą historię". Wiktor Juszczenko, prezydent w latach 2005-2010, ocenił, że próby podważania decyzji o odznaczeniu Zełenskiego dotykają milionów Ukraińców broniących swojego kraju.

Napięcia na linii Warszawa-Kijów zyskały międzynarodowy oddźwięk. Ambasador Niemiec w Polsce, Miguel Berger, wyraził niezadowolenie z zaistniałej sytuacji, podkreślając potrzebę jedności we wsparciu dla Ukrainy. Incydent ten zrodził również dyskusje w Polsce, między innymi ze strony wicemarszałka Sejmu Szymona Hołowni, który pytał o strategiczne konsekwencje decyzji w kontekście przyszłej odbudowy Ukrainy.