Nowe uprawnienia Państwowej Inspekcji Pracy. Inspektorzy przekształcą "śmieciówki" w umowy o pracę

Od 8 lipca 2026 roku Państwowa Inspekcja Pracy będzie mogła w drodze decyzji administracyjnej stwierdzać istnienie stosunku pracy, jeśli zawarta umowa cywilnoprawna faktycznie spełnia kryteria umowy o pracę. Zmiana ta ma stanowić odpowiedź na nadużycia na rynku pracy, gdzie umowy cywilnoprawne bywają wykorzystywane do omijania przepisów prawa pracy.

Nowe przepisy podkreślają problem, który dotyka około 1,5 miliona osób zatrudnionych wyłącznie na umowach cywilnoprawnych. Ministerstwo Finansów szacuje, że blisko 160 tys. z nich to fikcyjne działalności gospodarcze, ukrywające rzeczywisty stosunek pracy. Resort rodziny, pracy i polityki społecznej wskazuje, że choć większość pracodawców działa uczciwie, potrzebne są narzędzia do walki z patologiami.

Kary i abolicja dla przedsiębiorców

Pracodawcy, którzy nie zastosują się do nowych zasad, muszą liczyć się ze znacznie wyższymi karami. Maksymalne stawki za niewłaściwe zatrudnienie wzrosną z 30 tys. zł do 60 tys. zł za pierwsze wykroczenie, a w przypadku recydywy, do 90 tys. zł.

Jednakże, aby dać przedsiębiorcom czas na dostosowanie się do zmienionych wymogów, wprowadzono okres abolicji. Do lipca 2027 roku firmy będą mogły samodzielnie skorygować sposób zatrudnienia pracowników, unikając w ten sposób kar oraz procedury postępowania administracyjnego. Resort pracy informuje, że do ministerstwa docierają sygnały o pracodawcach dokonujących już przeglądów umów i przenoszących pracowników na umowy o pracę.

Procedura działania PIP

Państwowa Inspekcja Pracy będzie mogła interweniować zarówno na podstawie zawiadomienia od pracownika, jak i w ramach rutynowych kontroli. W przypadku stwierdzenia nieprawidłowości, inspektor będzie mógł wydać polecenie zawarcia umowy o pracę. Jeśli pracodawca odmówi, wszczęte zostanie postępowanie administracyjne. W jego trakcie okręgowy inspektor pracy zbada, czy warunki zatrudnienia (np. określone obowiązki, wynagrodzenie, miejsce i czas pracy) wskazują na istnienie stosunku pracy.

Jeżeli prawne przesłanki zostaną spełnione, okręgowy inspektor pracy wyda decyzję administracyjną, która przekształci umowę cywilnoprawną w umowę o pracę. Decyzja ta będzie zawierać szczegółowe informacje dotyczące warunków zatrudnienia, w tym wysokości wynagrodzenia oraz rodzaju umowy. Oczekuje się, że reforma doprowadzi do znaczącego wzrostu liczby skarg ze strony pracowników, co z kolei przełoży się na wzmożone kontrole ze strony PIP.