Prezydent podpisał ustawę o usługach opiekuńczych, ale kieruje ją do Trybunału Konstytucyjnego

Ustawę, która ma ujednolicić zasady świadczenia usług opiekuńczych dla osób starszych, chorych i niepełnosprawnych, Prezydent Karol Nawrocki podpisał 17 lipca 2026 roku. Choć prezydent zgodził się z kierunkiem zmian i potrzebą uporządkowania przepisów, wskazał na poważne zastrzeżenia co do jej zgodności z Konstytucją w zakresie samodzielności samorządów.

Samorządy obciążone nowymi obowiązkami

Podpisana ustawa ma uregulować świadczenie pomocy, która dotychczas nie posiadała ustalonych standardów. Usługi obejmują wsparcie w codziennych czynnościach, takich jak pomoc w pracach domowych, utrzymanie higieny, robienie zakupów, a także pomoc w korzystaniu z opieki medycznej. Prezydent zaznaczył, że ustawa słusznie diagnozuje potrzebę wspierania osób zależnych, aby mogły jak najdłużej pozostawać w swoich domach i znanym otoczeniu.

Mimo pozytywnych aspektów, prezydent Nawrocki skrytykował niedostatki w finansowaniu oraz przeniesienie dużej części odpowiedzialności za organizację i monitorowanie usług na jednostki samorządu terytorialnego. Wątpliwości prezydenta wzbudziło przede wszystkim nałożenie na samorządy obowiązku zapewnienia usług opiekuńczych od wczesnych godzin porannych do późnego wieczora, przez siedem dni w tygodniu, w tym w weekendy i święta. Podkreślił, że nakładanie nowych, kosztownych zadań bez zapewnienia realnego źródła ich finansowania może stanowić ingerencję w istotę polskiej samorządności.

Prezydent zaznaczył, że obecni pracownicy pomocy społecznej już borykają się z przeciążeniem obowiązkami i niewystarczającymi wynagrodzeniami. Wskazał, że każde nowe zadanie nałożone na samorząd powinno mieć pełne i realne odzwierciedlenie w środkach przekazywanych z budżetu państwa. Jego zdaniem, choć dostępność opieki jest potrzebna, nie można wymagać jej zapewnienia bez uwzględnienia możliwości lokalnych ośrodków i odpowiedniego wsparcia finansowego.

Kontrola Trybunału Konstytucyjnego i zmiany w przepisach

Z uwagi na te zastrzeżenia, prezydent zdecydował się skierować ustawę do Trybunału Konstytucyjnego w trybie kontroli następczej. Ma to na celu weryfikację, czy przepisy nie naruszają konstytucyjnie gwarantowanej samodzielności samorządów. Prezydent zaznaczył, że ustawa wprowadza jasne standardy i mechanizmy kontroli jakości, ale nie tworzy kompleksowego systemu ich finansowania i realizacji, co jest głównym punktem jego krytyki.

Ustawa upoważnia rząd do wydania rozporządzenia, które określi standard świadczenia usług opiekuńczych. Rozporządzenie ma objąć czynności wykonywane w ramach poszczególnych rodzajów usług, warunki ich realizacji oraz sposób monitorowania i oceny. Monitorowanie i ocena usług opiekuńczych ma należeć do zadań własnych gminy, co będzie wymagało samodzielnego wygospodarowania środków przez samorządy. Regulacja przewiduje również wymagania dla osób świadczących te usługi, w tym pełnoletniość, brak pokrewieństwa z potrzebującym oraz ukończenie szkolenia z pierwszej pomocy. Co ważne, ustawa stanowi część realizacji kamienia milowego Krajowego Planu Odbudowy.