Reforma PIP: Nowe uprawnienia inspektorów w walce ze "śmieciówkami"

Od 8 lipca 2026 roku Państwowa Inspekcja Pracy (PIP) będzie mogła stwierdzać istnienie stosunku pracy za pośrednictwem decyzji administracyjnej. Będzie to możliwe, gdy umowa cywilnoprawna, na przykład zlecenie lub umowa B2B, faktycznie odpowiada warunkom umowy o pracę, określonym jako wykonywanie obowiązków osobiście, pod kierownictwem oraz w określonym miejscu i czasie.

Nowe przepisy są postrzegane jako znaczące usprawnienie, wprowadzające możliwość działania inspektorów w przypadku, gdy zawarto umowę cywilnoprawną, choć faktyczne warunki świadczenia pracy wskazują na stosunek pracy. Ponadto reforma przewiduje również usprawnienie procesów kontrolnych poprzez umożliwienie zdalnego przeprowadzania inspekcji, w całości lub częściowo.

Ochrona pracowników i mechanizmy działania

Pracownicy, którzy zdecydują się zgłosić nieprawidłowości, zyskają ochronę przed działaniami odwetowymi ze strony pracodawców. W sytuacji, gdy w wyniku kontroli PIP umowa cywilnoprawna zostanie przekształcona w umowę o pracę, pracodawca nie będzie mógł pogorszyć sytuacji zawodowej zatrudnionego, w tym wypowiedzieć umowy czy zwolnić dyscyplinarnie.

Reforma wprowadza także mechanizmy ochrony tożsamości osób współpracujących z inspektorami. Jeśli ujawnienie danych pracownika mogłoby narazić go na negatywne konsekwencje, inspektor będzie mógł utrzymać te informacje w tajemnicy. Mimo tych zmian, ścieżki składania skarg do PIP pozostają bez zmian, dostępne są formy pisemne, elektroniczne, faks, telegram lub ustne zgłoszenie do protokołu.

Perspektywa eksperta i wyzwania

Nowe możliwości PIP mają realnie ograniczyć zjawisko fikcyjnych umów cywilnoprawnych, choć eksperci wskazują, że mogą nie wyeliminować go całkowicie. Potencjalnym ograniczeniem skuteczności reformy jest, według jednego z ekspertów, niezmieniona definicja stosunku pracy, która pozostaje nieprecyzyjna i, jak podkreśla ekspert, w sposób niezamierzony może przyczyniać się do nadużywania umów cywilnoprawnych.

Ekspert wskazuje, że skuteczniejsza walka z nielegalnie zawieranymi umowami byłaby możliwa, gdyby, oprócz reformy PIP, doszło do modyfikacji definicji stosunku pracy lub przynajmniej do doprecyzowania pojęć składających się na tę definicję, szczególnie w odniesieniu do roli podmiotu zatrudniającego. Zaleca się, by przed złożeniem skargi do PIP, pracownicy w pierwszej kolejności próbowali porozmawiać z pracodawcą, wskazując na naruszenia przepisów Kodeksu pracy.