Senat odrzucił kandydaturę Mateusza Szpytmy na prezesa IPN
Senat nie wyraził zgody na powołanie Mateusza Szpytmy na stanowisko prezesa Instytutu Pamięci Narodowej. W głosowaniu z 6 sierpnia 2026 roku większość senatorów sprzeciwiła się jego kandydaturze, co oznacza konieczność ponownego rozpoczęcia procedury wyboru.
Mateusz Szpytma, który pełni obecnie funkcję wiceprezesa IPN, uzyskał 38 głosów poparcia, natomiast 50 senatorów było przeciwko jego kandydaturze. Jeden senator wstrzymał się od głosu. Decyzja Senatu uniemożliwia objęcie przez Szpytmę stanowiska prezesa, mimo wcześniejszego poparcia jego kandydatury przez Sejm 17 lipca 2026 roku.
Stanowisko prezesa IPN pozostaje nieobsadzone od sierpnia 2025 roku, kiedy dotychczasowy prezes, Karol Nawrocki, objął urząd prezydenta. Jest to już druga próba obsadzenia tego kluczowego stanowiska. W listopadzie 2025 roku Senat odrzucił również kandydaturę Karola Polejowskiego.
Przebieg wyboru i tło kandydatury
Kandydatura Mateusza Szpytmy została zarekomendowana przez Kolegium Instytutu Pamięci Narodowej, które poparło go w stosunku siedmiu głosów za do dwóch przeciw. Profesor Tadeusz Wolsza z Kolegium IPN podkreślał, że o rekomendacji zadecydowało doświadczenie zawodowe Szpytmy oraz jego dogłębna znajomość instytutu, z którym związany jest od 2000 roku.
W Sejmie za wyborem Szpytmy opowiedzieli się posłowie Prawa i Sprawiedliwości, Polskiego Stronnictwa Ludowego i Konfederacji, a także część klubu Polska 2050. Sprzeciw wyraziły Koalicja Obywatelska, Lewica, Centrum i koło Razem.
Mateusz Szpytma, historyk i doktor nauk humanistycznych, pełni funkcję wiceprezesa IPN od dziesięciu lat. Wcześniej pracował m.in. w Oddziałowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w Krakowie oraz w sekretariacie prezesa Janusza Kurtyki. W latach 2015-2016 kierował Muzeum Polaków Ratujących Żydów podczas II Wojny Światowej im. Rodziny Ulmów w Markowej.
Krytyka i reakcja kandydata
Kandydatura Szpytmy spotkała się z krytyką ze strony przedstawicieli opozycji oraz ponad 170 naukowców, historyków i byłych pracowników IPN. Wskazywano na rzekome upolitycznienie Instytutu oraz nieprawidłowości opisane w kontroli Najwyższej Izby Kontroli za lata 2022-2025.
Po głosowaniu w Senacie Mateusz Szpytma nie wyraził zaskoczenia wynikiem. Stwierdził, że spodziewał się takiego obrotu spraw, a na decyzję Senatu mogły wpłynąć jego wcześniejsze związki z Karolem Nawrockim, gdy ten pełnił funkcję prezesa IPN. Szpytma odniósł się również do zarzutów NIK dotyczących niegospodarności, podkreślając, że mimo upływu ponad roku od ogłoszenia raportu, nie słyszał o żadnym śledztwie prokuratury w tej sprawie. Zaznaczył także, że raport NIK za kolejny rok był już opisowy, a nie negatywny.
Pytany o ewentualne ponowne kandydowanie, Szpytma odpowiedział, że nie ma takich planów przynajmniej w najbliższym czasie. Zgodnie z ustawą o IPN, prezesa powołuje i odwołuje Sejm zwykłą większością głosów, za zgodą Senatu, na wniosek Kolegium IPN. Kadencja prezesa trwa pięć lat.