Spór o zasługi przy ekshumacjach ofiar rzezi wołyńskiej

11 lipca 2026 roku, w dniu upamiętniającym rocznicę „krwawej niedzieli” i punkt kulminacyjny rzezi wołyńskiej, premier Donald Tusk wydał oświadczenie dotyczące wznowienia prac poszukiwawczych i ekshumacji ofiar zbrodni wołyńskiej. Podkreślił, że pamięć o zamordowanych jest wspólnym obowiązkiem i zadeklarował powstanie w Warszawie Muru Pamięci z imionami ofiar.

Ostre reakcje po słowach premiera

Słowa premiera szybko spotkały się z krytyką Rafała Leśkiewicza, rzecznika prezydenta. Leśkiewicz nazwał oświadczenie Tuska „bezczelnością” i „manipulacją”, twierdząc, że zgody Ukrainy na wznowienie ekshumacji są efektem spotkania prezydentów Polski i Ukrainy, które odbyło się 19 grudnia 2025 roku w Warszawie. Zdaniem rzecznika, od tego czasu Instytut Pamięci Narodowej otrzymał kilka zgód, co pozwoliło na przeprowadzenie prac między innymi w Ostrówkach, Woli Ostrowieckiej i Hucie Pieniackiej. Podkreślił, że proces uzyskiwania kolejnych zgód jest w toku.

Władysław Kosiniak-Kamysz, wicepremier i szef Ministerstwa Obrony Narodowej, również odniósł się do kwestii zasług. Przebywając w Ołyce w Ukrainie, stwierdził, że nie będzie licytował się z prezydentem w tej sprawie. Zaznaczył jednak, że to za obecnych rządów rozpoczęły się ekshumacje i podkreślił, że 11 lipca jest ustawowym świętem państwowym od czasów ich rządów. Kosiniak-Kamysz wspomniał również o decyzji o utworzeniu Muzeum Pamięci Ofiar Rzezi Wołyńskiej w Chełmie jako oddziału Muzeum Wojska Polskiego. Dodał, że dokonania obecnego rządu są „nieporównywalne” z poprzednikami, którzy według niego nie wykorzystali momentu tuż po wybuchu pełnoskalowej wojny na postawienie stronie ukraińskiej warunków w sprawie ekshumacji.

Historia ekshumacji i kontekst sporu

Pierwsze ekshumacje szczątków polskich ofiar zbrodni wołyńskiej miały miejsce w sierpniu 1992 roku w Ostrówkach i Woli Ostrowieckiej, gdzie wydobyto szczątki ponad 300 osób. Kolejne prace przeprowadzono w latach 2011, 2013 i 2015. Wiosną 2017 roku władze ukraińskie wprowadziły zakaz poszukiwań i ekshumacji, który został zniesiony pod koniec listopada 2024 roku podczas konferencji prasowej szefów dyplomacji Polski i Ukrainy. Wiosną ubiegłego roku przeprowadzono ekshumacje w Puźnikach, gdzie odnaleziono szczątki co najmniej 42 osób, które zostały pochowane 6 września. Planowany termin kolejnego etapu prac poszukiwawczych w Ostrówkach i Woli Ostrowieckiej to okres od 13 lipca do 7 sierpnia 2026 roku.

Obecny spór polityczny wokół ekshumacji ofiar rzezi wołyńskiej odzwierciedla trwającą rywalizację o przypisanie zasług w kwestii upamiętnienia tragicznych wydarzeń, które wciąż mają wpływ na relacje polsko-ukraińskie.