Tajemnica śmierci Romka Strzałkowskiego, najmłodszej ofiary Poznańskiego Czerwca '56

Poznański Czerwiec 1956 roku zapisał się w historii Polski jako krwawy bunt robotników, brutalnie stłumiony przez siły milicji i wojska. Demonstracje, które rozpoczęły się w Zakładach Cegielskiego (ówczesnych Zakładach im. Stalina), przerodziły się w ogólnomiejski protest przeciwko trudnym warunkom życia i pracy. W starciach zginęło co najmniej 58 osób, w tym 13 nieletnich.

Najmłodsza ofiara i niewyjaśnione okoliczności

Wśród ofiar znalazł się 13-letni Romek Strzałkowski, który urodził się w Warszawie, lecz po wojnie zamieszkał z rodzicami w Poznaniu. 28 czerwca, w dniu wybuchu zamieszek, wyszedł z domu rano, aby zrobić zakupy. Według relacji Kingi Przyborowskiej, pełniącej obowiązki dyrektora Muzeum Powstania Poznańskiego, Czerwiec 1956, Romek wmieszał się w tłum wraz z kolegami. Udał się na Międzynarodowe Targi Poznańskie, a następnie na ulicę Kochanowskiego. Kiedy padły pierwsze strzały, chłopcy zaczęli szukać ucieczki. Romek miał zaginąć w zamieszaniu. Po kilku godzinach jego ciało odnaleziono w garażach UB z raną postrzałową w klatce piersiowej.

Pogrzeb Romka odbył się 2 lipca 1956 roku na Cmentarzu Junikowskim. Rodzice chłopca nie zgodzili się na pochowanie go na Cytadeli, gdzie chowano część ofiar cywilnych. Co istotne, w gazetach celowo sfałszowano wiek Romka w nekrologu, aby ukryć fakt śmierci dziecka.

Zagadki i symbolika

Dotychczas nie udało się jednoznacznie wyjaśnić, jak dokładnie zginął Romek Strzałkowski. Istnieją różne wersje wydarzeń: niektóre mówią o tym, że niósł transparent z hasłem „Chcemy religii w szkole”, inne, że podniósł z ziemi biało-czerwony sztandar. Nie jest jasne, czy strzał, który go dosięgnął, był przypadkowy, czy celowy. Wstępne oględziny koszulki chłopca sugerują, że pocisk padł z prawej strony i z niższej pozycji. Pamiątki po Romku, koszulka z banknotem w kieszeni, harmonijka, buty i szkolna teczka, są obecnie eksponowane w Muzeum Powstania Poznańskiego, Czerwiec 1956.

Protesty Czerwca '56 wynikały z niezadowolenia robotników z trudnych warunków bytowych i pracy, rosnących norm wydajności bez wzrostu wynagrodzeń, oraz z żądań podwyżek i obniżenia cen. Początkowo demonstracje miały pokojowy charakter, podczas których śpiewano „Mazurka Dąbrowskiego” i „Rotę”. Atmosfera zaostrzyła się po pojawieniu się pogłosek o aresztowaniu delegacji robotników.