Zmarła Józefa Marciniak "Kropka", sanitariuszka Powstania Warszawskiego

Zmarła Józefa Marciniak, jedna z ostatnich żyjących uczestniczek Powstania Warszawskiego. Miała 104 lata. Urodziła się 21 października 1921 roku we wsi Adamówka na Wołyniu, a zmarła 26 lipca 2026 roku.

Przed wybuchem II wojny światowej i włączeniem się w działalność konspiracyjną w Warszawie, Józefa Marciniak złożyła przysięgę wojskową przed kapitan Emilią Malessą, pseudonim "Marcysia". Ślubowanie odebrał kapelan ksiądz Wiktor Potrzebski, pseudonim "Corda". Marciniak pod pseudonimem "Kropka" brała udział w Powstaniu Warszawskim jako sanitariuszka i łączniczka w Batalionie "Kiliński". Jej działania skupiały się głównie w rejonie Śródmieścia Północnego i Woli, gdzie świadczyła pomoc medyczną i kurierską. Służyła w 7. kompanii motorowej "Iskra", będąc pod komendą porucznika Czesława Sitarza ps. "Iskra" oraz Heleny Sakowicz-Bordziłowskiej ps. "Heksa".

Podczas powstania Józefa Marciniak doświadczyła wielu trudnych chwil. W archiwalnej rozmowie z Polską Agencją Prasową z 2017 roku wspominała akcje, które szczególnie zapadły jej w pamięć. Pierwsza wiązała się z odbiciem domu przy Hali Mirowskiej zajętego przez Niemców. Druga dotyczyła śmierci "Heksy", jej komendantki, która została trafiona przez Niemców podczas próby ratowania zabitego żołnierza. Marciniak chciała wtedy biec na pomoc, ale porucznik "Iskra" powstrzymał ją słowami: "jeszcze masz czas zginąć". Po tej akcji została przesunięta z łączności oddziału do dowództwa.

Po kapitulacji Warszawy, Józefa Marciniak opuściła miasto wraz z ludnością cywilną, a następnie przeniosła się do Krakowa. Tam kontynuowała działalność w podziemiu, pracując w strukturach Komendy Głównej Armii Krajowej, w pionie Łączności Zagranicznej o kryptonimie "Zagroda", razem z kpt. Emilią Malessą "Marcysią".

Działalność powojenna i dziedzictwo

Po wojnie Józefa Marciniak poświęciła się spisywaniu relacji historycznych. Jest autorką książek "Wołyńska ziemio moja" oraz "W służbie Ojczyzny z kpt. Marcysią w Zagrodzie", w których dokumentowała swoje przeżycia, historię rodzinnych stron oraz działalność kobiet w Armii Krajowej.

"Przed wojną młodzież była wychowywana w wielkim patriotyzmie religijnym i służba Polsce była obowiązkiem aż do śmierci. Cały mój pobyt w Warszawie i konspiracyjna praca przed Powstaniem to było wykonywanie tej służby i chyba dlatego w takim strasznym ogniu byłam w różnych akcjach", wspominała dawne czasy. Jej śmierć jest kolejną stratą w gronie ostatnich świadków i uczestników Powstania Warszawskiego, których liczba stale maleje. Jej wspomnienia i publikacje stanowią ważne źródło wiedzy o tamtych wydarzeniach.