Nowe terapie na Alzheimera: szansa wymaga wczesnej diagnozy i zmian w systemie opieki

Pojawienie się nowych leków na chorobę Alzheimera, o których wspomniano z okazji Światowego Dnia Mózgu 22 lipca, stanowi przełom w medycynie. Dotychczasowe metody leczenia koncentrowały się głównie na łagodzeniu objawów tej neurodegeneracyjnej choroby. Obecnie dostępne są terapie, które mogą spowalniać postęp schorzenia u precyzyjnie wybranych pacjentów.

Nowe leki są przeznaczone dla osób z łagodnymi zaburzeniami poznawczymi lub łagodnym otępieniem, które jest następstwem choroby Alzheimera. Kluczowym warunkiem ich zastosowania jest potwierdzenie obecności patologicznych złogów beta-amyloidu w mózgu pacjenta. Profesor Halina Sienkiewicz-Jarosz, prezes elekt Polskiego Towarzystwa Neurologicznego, podkreśla, że jeśli pacjent trafia do neurologa w zaawansowanym stadium otępienia, nie ma możliwości wprowadzenia tych terapii.

Wczesna diagnoza to podstawa

Wczesna diagnoza ma fundamentalne znaczenie nie tylko dla możliwości zastosowania nowych leków, ale także dla wdrożenia interwencji niefarmakologicznych. Wiele osób otrzymuje diagnozę choroby Alzheimera zbyt późno, gdy problemy z pamięcią i innymi funkcjami poznawczymi już znacząco utrudniają codzienne funkcjonowanie. Wczesne rozpoznanie pozwala na wprowadzenie działań takich jak aktywność fizyczna, odpowiednia dieta, trening funkcji poznawczych czy leczenie innych chorób, które mogą przyspieszać pogorszenie sprawności mózgu.

Nowoczesne metody diagnostyki

Potwierdzenie choroby Alzheimera tradycyjnie opiera się na badaniu płynu mózgowo-rdzeniowego lub specjalistycznej tomografii emisyjnej (PET). Jednak coraz większą rolę odgrywają biomarkery oznaczane we krwi, takie jak fosforylowane białko tau p-tau217. Jak zaznacza prof. Sienkiewicz-Jarosz, pobranie krwi jest znacznie mniej inwazyjne i łatwiejsze do zastosowania. Biomarkery te mogą przyspieszyć diagnostykę u pacjentów z niepokojącymi objawami, choć nie zastępują rozmowy z pacjentem, badania neurologicznego czy oceny funkcji poznawczych. Nie są zalecane do badań przesiewowych u osób zdrowych.

Wyzwania dla polskiego systemu zdrowia

Profesor Sienkiewicz-Jarosz wskazuje, że samo pojawienie się nowych leków nie gwarantuje jeszcze powszechnego dostępu do nich. Konieczne jest stworzenie zorganizowanej ścieżki diagnostyki i leczenia. Polskie Towarzystwo Neurologiczne zwraca uwagę na potrzebę zmiany podejścia do profilaktyki zdrowia mózgu, by była traktowana na równi z profilaktyką chorób serca. Istnieje także problem braków kadrowych, w Polsce pracuje około 4000 neurologów, z czego jedna trzecia jest w wieku emerytalnym. Program „Moje Zdrowie” przewiduje ocenę funkcji poznawczych u osób powyżej 60. roku życia, co ma pomóc lekarzom rodzinnym w identyfikacji niepokojących objawów i skierowaniu do dalszej diagnostyki. Braki specjalistów i zorganizowanej opieki stanowią jednak poważne wyzwanie dla skutecznego wdrożenia nowych terapii.