Przełom w profilaktyce raka szyjki macicy: Test HPV HR zastąpi cytologię
Od 1 sierpnia 2026 roku w Polsce zmienią się zasady profilaktyki raka szyjki macicy. Klasyczna cytologia zostanie zastąpiona testem HPV HR, który znacznie skuteczniej wykrywa wirusa brodawczaka ludzkiego odpowiedzialnego za rozwój nowotworu.
Polska wprowadza istotną zmianę w programie przesiewowym raka szyjki macicy. Od 1 sierpnia 2026 roku podstawowym badaniem dla kobiet w wieku 25-64 lat będzie test HPV HR, wykrywający wysokoonkogenne typy wirusa brodawczaka ludzkiego (HPV).
Dotychczas stosowana cytologia klasyczna, choć odegrała ważną rolę w ratowaniu zdrowia wielu kobiet, charakteryzuje się niższą czułością, wynoszącą około 45-55 procent. Ograniczenie to wynika z metody pobierania materiału, gdzie skuteczność zależy od precyzyjnego "trafienia" w miejsce ewentualnych zmian. Jak wskazują eksperci, nawet po prawidłowym wyniku cytologii, około jedna czwarta przypadków raka szyjki macicy mogła się rozwinąć, co ilustrowały m.in. badania w Stanach Zjednoczonych i Szwecji.
Nowy standard skuteczności
Test HPV HR działa inaczej, koncentrując się na wykrywaniu materiału genetycznego wirusa, zanim pojawią się widoczne zmiany komórkowe. Dzięki temu ryzyko przeoczenia zakażenia jest znacznie mniejsze. Czułość tego testu przekracza 90-95 procent, co stanowi znaczący postęp w porównaniu do klasycznej cytologii. Badania pilotażowe przeprowadzone przez Narodowy Instytut Onkologii w Polsce, obejmujące ponad 33 tysiące kobiet, wykazały, że test HPV HR niemal dwukrotnie częściej wykrywał zmiany przedrakowe co najmniej średniego stopnia (CIN2+), które mogą przekształcić się w nowotwór.
Badanie będzie dostępne bez skierowania w poradniach ginekologicznych oraz wybranych placówkach podstawowej opieki zdrowotnej, gdzie materiał pobierają przeszkolone położne. W przypadku negatywnego wyniku testu, kolejne badanie przesiewowe będzie zalecane po pięciu latach. Krótsze odstępy czasowe przewidziano dla kobiet z dodatnim wynikiem oraz tych obciążonych podwyższonym ryzykiem, z kontrolą po 12 miesiącach lub trzech latach.
Zmiana ta ma na celu zwiększenie wczesnego wykrywania raka szyjki macicy, co bezpośrednio przekłada się na lepsze rokowania i większą szansę na skuteczne leczenie. NFZ będzie rozliczał badania rozpoczęte do 31 lipca 2026 roku, a następnie umowy na wykonywanie klasycznej cytologii wygasną. Test HPV HR był już wcześniej dostępny w programie NFZ, ale od przyszłego roku stanie się podstawową i jedyną metodą przesiewową finansowaną w ramach tej profilaktyki.