Upały w Polsce: wilgotność groźniejsza niż sama temperatura

Prognozy pogody na najbliższe dni wskazują na ekstremalne temperatury w Polsce, sięgające nawet 38 stopni Celsjusza, a w zachodnich regionach do 41 stopni. Choć wysokie wartości na termometrach są alarmujące, badania naukowe dowodzą, że to połączenie gorąca i wilgotności stanowi największe zagrożenie dla zdrowia i życia.

Kluczowy wskaźnik: temperatura mokrego termometru

Naukowe podejście do problemu upałów wprowadziło pojęcie „temperatury mokrego termometru” (wet-bulb temperature), która uwzględnia zarówno temperaturę powietrza, jak i jego wilgotność. To miara zdolności organizmu do chłodzenia się poprzez pocenie. Kiedy wilgotność jest wysoka, pot na skórze paruje wolniej, a w skrajnych przypadkach, przy wilgotności bliskiej 100%, w ogóle nie dochodzi do odparowania. To sprawia, że ciało traci kluczowy mechanizm obrony przed przegrzaniem.

Najnowsze badania przeprowadzone przez naukowców z Uniwersytetu Stanowego Pensylwanii podważyły wcześniejsze założenia dotyczące granicznej wartości dla ludzkiego organizmu. Uznawane dotąd za bezpieczne 35 stopni Celsjusza przy 100% wilgotności okazało się zawyżone. Eksperymenty pokazały, że osoby młode i zdrowe zaczynają mieć problemy z oddawaniem nadmiaru ciepła już przy temperaturze mokrego termometru wynoszącej 31 stopni Celsjusza, gdy wilgotność osiąga 100%. Przy wilgotności 60%, granica ta przesuwa się do 38 stopni Celsjusza.

Kto jest najbardziej narażony?

Szczególnie zagrożoną grupą są osoby powyżej 65. roku życia. Ich organizm gorzej radzi sobie z termoregulacją, a układ krążenia jest mniej wydolny. Dodatkowo, seniorzy często przyjmują leki moczopędne lub na nadciśnienie, które mogą wpływać na gospodarkę wodno-elektrolitową. Według Polskiego Instytutu Ekonomicznego, w latach 2010-2019 upały przyczyniły się do śmierci około 6000 osób w Polsce. Z kolei Instytut Globalnego Zdrowia w Barcelonie (ISGlobal) podał, że w 2024 roku w Polsce z powodu upałów zmarło 616 osób, w większości starszych i cierpiących na choroby przewlekłe.

Weronika Michalak, dyrektorka HEAL Polska, podkreśla, że zmiany klimatyczne są główną przyczyną coraz częstszych i intensywniejszych fal upałów. Wskazuje, że ich skutki to nie tylko obniżenie samopoczucia, ale również masowe zgony, zwłaszcza wśród seniorów z chorobami sercowo-naczyniowymi. Mieszkańcy miast są dodatkowo narażeni na działanie „miejskiej wyspy ciepła”, która potęguje negatywne efekty wysokich temperatur.

Jak chronić się przed upałem?

Aby minimalizować ryzyko przegrzania organizmu i udaru cieplnego, zaleca się unikanie wysiłku fizycznego, zwłaszcza w godzinach od 15:00 do 18:00. Należy nosić jasną, przewiewną odzież z naturalnych tkanin i nakrycie głowy. Kluczowe jest regularne nawadnianie organizmu, picie nawet do 3,5 litra wody dziennie, małymi łykami co 15-20 minut. Warto spożywać owoce bogate w wodę, takie jak arbuz, i unikać alkoholu oraz ciężkostrawnych potraw.

Podczas upałów zaleca się zamykanie okien i zasłanianie ich w ciągu dnia, a wietrzenie pomieszczeń dopiero nocą. Chłodne prysznice i przebywanie w zacienionych miejscach również pomagają utrzymać odpowiednią temperaturę ciała. W przypadku wystąpienia objawów udaru cieplnego, takich jak silny ból głowy, gorączka czy nudności, należy natychmiast przenieść osobę do chłodnego miejsca i wezwać pomoc.